In het kader van een algemene beweging voor volksontwikkeling, gericht op onderwijs voor alle lagen van de bevolking, werden in het begin van de twintigste eeuw in tal van plaatsen in Nederland volksuniversiteiten gesticht. De eerste ontstonden in de grote steden.

Prof. dr. S.R. Steinmetz, oprichter van de eerste volksuniversiteit van Nederland, in Amsterdam in 1913, en van de Bond van Nederlandse Volksuniversiteiten (BNVU) in 1918, formuleerde onderstaande doelstelling in 1928:

“De volksuniversiteit stelt zich ten doel bij te dragen aan de ontwikkeling van de totale persoonlijkheid van de inwoners van het Rijk der Nederlanden, ongeacht hun afkomst, hun religieuze of politieke overtuiging. Behalve door overdracht van informatie op gebieden der exacte en geesteswetenschappen ter vermeerdering van parate kennis, streeft zij naar dit doel door mogelijkheden te bieden tot verruiming van inzicht in geestelijke en kunstzinnige stromingen en in de maatschappelijke ontwikkeling, zulks ter bevordering van het zelfstandig denken en voelen en dienovereenkomstig zelfstandig handelen op grond van vrijwillig aanvaarde eigen verantwoordelijkheid. De volksuniversiteit beseft dat de individuele mens onverbrekelijk verbonden is met het geheel der menselijke samenleving. Zij wil derhalve de persoonlijke ontwikkeling van het individu stellen tegen de achtergrond van en in nauw verband met de maatschappij in al haar facetten. De volksuniversiteit streeft naar het bieden van kansen voor een voortdurende ontwikkeling van de persoon als individu en als lid van de menselijke samenleving in alle levensfasen.”

Professor Steinmetz figureert nog altijd in het gezamenlijke logo van de volksuniversiteiten dat u bovenaan deze pagina ziet. Zijn drie uitgangspunten van de volksuniversiteit, haar neutraliteit, haar toegankelijkheid en haar brede aanbod, blijven de pijlers waarop onze activiteiten worden ontwikkeld.

 

In 1916 werd de Volksuniversiteit Den Haag opgericht, bedoeld als een onderwijsverband voor grote groepen volwassenen. De Haagse Volksuniversiteit was in de jaren twintig zelfs de grootste van Nederland. Vele bekende Nederlanders verzorgden er cursussen en voordrachten. In de winter van 1923-1924, bijvoorbeeld, gaf Hélène Kröller-Müller een reeks inleidingen over moderne kunst voor de Haagse Volksuniversiteit, toen gevestigd op het Lange Voorhout 1 te Den Haag. Deze voordrachten verschenen in 1925 in druk onder de titel Beschouwingen over problemen in de ontwikkeling der moderne schilderkunst.

Vanaf het begin werd het volksuniversiteitswerk door de gemeente Den Haag ondersteund. Na de tweede wereldoorlog werden de activiteiten niet alleen op scholing maar ook op de ontwikkeling van creativiteit en maatschappelijke vaardigheden gericht.



Sinds de jaren zeventig ressorteerde de Volksuniversiteit onder de stichting Haags Cultureel Trefpunt (HCT). Deze situatie veranderde in 1999 toen het HCT werd ontbonden. Het door het bestuur gevoerde financieel beleid gaf de gemeente, in het kader van haar plannen tot herstructurering van de volwasseneneducatie, de gelegenheid de stichting HCT te doen opheffen. Daarmee hield ook de volksuniversiteit in Den Haag op te bestaan.



Door een groepje oud-docenten werd in juli 1999 bij notariële acte in de vorm van een stichting de Volksuniversiteit Den Haag opnieuw opgericht. Sindsdien bedruipt deze stichting zich zelfstandig. Zij draait geheel op de opbrengst van de cursusgelden. Inmiddels valt de volksuniversiteit niet meer weg te denken uit Den Haag. Enkele duizenden cursisten per jaar vinden hun weg naar het uitgebreide cursusprogramma.

Op dit moment zijn er nog ca. 85 volksuniversiteiten actief in Nederland. In 2013 vieren zij gezamenlijk het honderdjarig bestaan van volksuniversiteitswerk met een symposium, een boek en een documentaire. 

 print